شیمی
پدر شیمی درمانی شیمی درمانی را درمان یک بیماری عفونی بدون صدمه زدن به میزبان بیان "پل ارلیش
میکند.
شیمی درمانی یعنی استفاده از برخی داروهای شیمیایی برای درمان هر نوع بیماری. یکی از راههای درمان
انواع سرطانها نیز استفاده از برخی داروهاست که در اصطلاح پزشکی به آن شیمی درمانی میگویند. در
شیمی درمانی پزشکان تلاش می کنند که ، بدون آزردن موضع مبتلا به بیماری و بافتهای مجاور عضو بیمار ، میکروبی را با داروهای خاص نابود و مهار کنند..
دید کلی
مردم از شنیدن واژه شیمی درمانی وحشت دارند و براین باورند که هر فردی که شیمی درمانی میشود، به بیماری سرطانی و درمان ناپذیری مبتلاست و بزودی زندگی را وداع خواهد کرد، در حالی که چنین نیست.
تاریخچه
اصول علم شیمی درمانی ، عمدتا در طول سالهای 1935 ـ 1919 برقرار گردید. ولی فقط از این موقع و بخصوص با ظهور سولفونامیدهاو آنتی بیوتیکها بود که استفاده از مواد به عنوان محصولات مفید طبی واقعیت یافت. تنها مواد شیمی درمانی که قبل از زمان "پل ارلیش شناخته شده بود، از گنه برای درمان مالاریا ، اپیکا برای اسهال آمیبی و جیوه برای درمان علائم سفلیس تجاوز نمیکرد.
سیر تحولی و رشد
سال اول قرن بیستم ، شاهد پیشرفت مواد شیمی درمانی مفیدی بود که در بین آنها،ترکیبات آلی حاوی فلزات 30سنگین مانند آرسنیک ، جیوه و آنتیموان ، رنگها و تغییرات چندی در مولکول کینسین بود. این مواد ، پیشرفتهای
سال دیگر از قرن بیستم فوقالعاده مفیدی را نشان داد، ولی با این حال زیانهایی در برداشت. 30
شامل دوران بیشترین پیشرفت در زمینه شیمی درمانی است.
تنها یک در آن زمان صورت گرفت. (ه.ش.) برای اولین بار شیمی درمانی بین المللی در سال1334
داروی ضد سرطان وجود داشت، اما امروزه هزاران داروی جدید و موثر کشف شده است و هر ساله نیز افزون بر ده هزار نفر با شیمی درمانی نجات مییابند.
عوارض ناشی از شیمی درمانی
تهوع ، استفراغ ، سرکوب مغز استخوان ، اختلالات خونی ، پوستی و متابولیک ، عصبی و گوارشی و عفونی ، ریزش مو ، زخم و عفونت زبان و دهان ، تغییرات و قطع عادت ماهانه در زنان ، اختلال و کاهش اسپرم در مردان.
داروهای مورد مطالعه در شیمی درمانی
خواسته درمان یک بیماری عفونی بدون صدمه زدن به میزبان ، تا حدودی بوسیله آنتی بیوتیکی به نام پنیسیلین به انجام رسیده است. در سالهای اخیر ، سولفونامیدها و سولفونها ، بسیاری از فنلها و مشتقات آنها ، مواد ضد مالاریا ، سورفاکتانها و مهمتر از همه ، آنتیبیوتیکها مورد مطالعه قرار گرفتند و برای استفاده در پزشکی معرفی شدند. پیشرفت این داروهای جدید موجب شد که بعضی داروهای قدیمی در رده داروهای کم اهمیت قرار گیرند و یا فقط از نظر تاریخی مورد توجه باشند.
اطلاعات در مورد مواد شیمی درمانی و موارد استعمال آنها میتواند بر حسب بیماریها و عفونتهایی که بر ضد آنها مصرف میشوند یا بصورت ترکیبات جداگانه یا گروههایی از ترکیبات وابسته بهم ردهبندی گردند.
جلوگیری از ریزش مو در شیمیدرمانی
پژوهشگران ژاپنی مادهای را یافتهاند كه میزان ریزش مو را در بیماران سرطانی، هنگام شیمی درمانی كاهش میدهد.
معمولاً یکی از مشکلات بیماران مبتلا به سرطان این است که با شروع شیمیدرمانی دچار ریزش مو میشوند و با وجود
اینکه پس از پایان دوره درمان، این موها دوباره میرویند، این ریزشها در همان دوره زمانی هم، باعث افسردگی این بیماران میشود.
سرطان روده بزرگ
سرطان روده بزرگ، در این بیماری سلول هاي سرطاني در داخل بافت روده شروع به تکثیر می کنند. اگر چه
این سرطان از جمله معمولترین سرطانهای بشر به حساب می آید اما بدلیل بهبود روشهای غربالگری و تشخیصی، تعداد موارد جدید این بیماری و مرگ ناشی از آن بطور قابل ملاحظهای کاهش یافته است. این بیماری در هر سنی بروز می یابد اما میزان بروز در سن بالای ۵۰ سال بیشتر است. زمانیکه در مراحل اولیه تشخیص داده میشود. این سرطان درمانپذیر است اما تشخیص آن در این مراحل هیچگونه علامتی ندارد. روده برزگ بخشی از سیستم گوارشی شامل مری، معده، رودههای بزرگ و کوچک می باشند. روده باریک از انتهای معده شروع شده و به روده بزرگ ختم میشود و سپس روده بزرگ نیز از آنجا تا محل مقعد ادامه می یابد، روده بزرگ شامل دو بخش است. بخش اول اصطلاحاً کولون نامیده میشود. که حدود ۱۸۰ سانتی متر طول دارد. بخش دوم نیز راست روده است که طول آن به ۱۵ تا ۲۵ سانتی متر می رسد.
عوامل خطر
عوامل زیر ممکن است شانس ابتلا به سرطان روده بزرگ را در فرد افزایش دهد.
سن: اکثر افراد مبتلا به این بیماری سن بالای ۵۰ سال دارند اما این بیماری در هر سنی اتفاق می افتد.
رژیم غذایی: بین این بیماری و رژیم غذایی پر از چربی و پر انرژی و کم فیبر، رابطه مستقیم وجود دارد.
پولیپ ها: این بیماری بصورت رشد تودههای خوش خیم در جدار روده تعریف میشود که معمولاً بعد از سن ۵۰ سالگی شایع است. بنظر می رسد که در این ساختار شانس ابتلا به سرطان روده بزرگ را افزایش می دهد.
تاریخچه شخصی : کسانیکه قبلاً سرطان های روده بزرگ داشتهاند یا خانم هایی که مبتلا به سرطان تخمدان، رحم، یا پستان بوده اند. شانس بیشتری جهت ابتلا به این بیماری دارند.در حال حاضر در بعضی از موارد این سرطان، ژنهای مسؤول شناسایی شده اند. لذا قبل از بروز سرطان، چنین افرادی را از نظر حامل ژن بودن مورد بررسی قرار می دهند.
کولیت اولسروز : در این بیماری پوشش جدار روده بزرگ دچار التهاب شده است.افراد مبتلا به این بیماری شانس بیشتری جهت ابتلا دارند.
علائم و نشانه ها
علائم این بیماری ممکن است شبیه به سایر علائم نظیر عفونت ها، بواسیر و بیماری های التهابی روده باشد. بنابراین مراجعه به پزشک به منظور ارزیابی بهتر، لازم و ضروری می باشد. از آنجایی که در مراحل اولیه این بیماری با موفقیت قابل درمان است. در صورت مشاهده هر کدام از علائم زیر به پزشک مراجعه نمائید.
وجود هرگونه تغییر در عادات دفعی روده نظیر اسهال، یبوست یا کاهش قطر مدفوع که بیش از یک روز طول بکشد.
خونریزی از راست روده یا وجود خون در مدفوع
دردهای قولنجی معده
استفراغ
ضعف و خستگی
یرقان و زردی پوست یا سفیده چشم
در بعضی از موارد ممکن است فرد مبتلا به سرطان بوده اما هیچگونه علامتی نداشته باشد. بنابراین غربالگری در افراد پر خطر مثل افراد بالای ۵۰ سال ضروری می باشد.
غربالگری و تشخیص
استفاده از روش های غربالگری معمولی در بیمارانی که هرگونه فاکتور خطری داشته باشند یا اینکه علائم مذکور را داشته باشند توصیه میشود. از جمله روش های تشخیصی که برای غربالگری این سرطان مورد استفاده قرار می گیرد. می توان به آزمایش های زیر اشاره نمود.
معاینه راست روده: در این معاینه پزشک راست روده را معاینه می کند تا وجود هرگونه مورد را بررسی کرده و در صورت وجود مواد در داخل راست روده آنها را از نظر آغشته بودن با خون مورد بررسی قراردهد.
پروکتوسکوپی : در این روش از طریق دستگاههای خاصی بصورت مستقیم داخل راست روده و قسمتهای تحتانی روده بزرگ مورد مشاهده قرار می گیرد. از طریق این روش نیمی از سرطانها قابل تشخیص هستند. در این روش ممکن است بیمار احساس فشار کند اما دردی را احساس نخواهد کرد.
کولونوسکوپی: از طریق این روش نیز با ابزارهای خاصی، مشاهده کلی روده بزرگ و راست روده ممکن میشود. در این حالت نیز فرد دردی را احساس نخواهد کرد.
در صورت وجود هرگونه توده در طول این قسمتها نیاز است که بخشی از توده برداشته شود تا در زیر میکروسکوپ از نظر وجود بافت یا سلولهای سرطانی مورد بررسی قرار گیرد. این عمل را بیوپسی می نامند.
پیش آگهی و درمان سرطان روده، به مرحله بیماری ( به این معنا که سلولهای سرطانی فقط بافت پوششی روده را یا تمامی جدار آنرا را درگیر کرده اند) و شرایط سلامتی عمومی فرد بیمار بستگی دارد. بعد از درمان به منظور اندازه گیری نوعی آنتی ژن در خون آزمایش خون داده شده و عکسبرداری انجام می گیرد تا مشخص شود که آیا سرطان عود کرده است یا خیر.
مراحل سرطان
عود سرطان به معنای برگشت دوباره آن بعد از درمان می باشد. ممکن است عود دوباره در روده بزرگ یا سایر قسمتهای بدن نظیر کبد یا ریه رخ دهد. اگر عود بصورت درگیری تنها یک ناحیه از بدن باشد باید جراحی انجام شود. اما در صورت درگیری بیش از یک ناحیه و انتشار سرطان در قسمتهای مختلف بدن ممکن است از روشهای دیگری نظیر شیمی درمانی یا رادیوتراپی استفاده شود.
روشهای درمانی
بطور کلی سه روش درمانی جهت درمان سرطان روده بزرگ وجود دارد که شامل جراحی، پرتودرمانی و شیمی درمانی است. روش دیگر درمانی نیز وجود دارد که در آن از روشهای بیولوژی برای درمان استفاده میشود. البته استفاده از این روشها در حد مطالعات بالینی است.
جراحی : جراحی شایعترین روش درمانی در تمامی مراحل سرطان به حساب می آید. این روش به طرق مختلف انجام شده و براساس نظر پزشک و مرحله سرطان، روشهای جراحی متفاوت می باشد.
عوارض جانبی جراحی : عوارض جانبی جراحی به محل تومور و نوع جراحی بستگی دارد. معمولاً در چند روز اول بعد از جراحی بیمار احساس ناراحتی دارند ولی معمولاً درد با دارو قابل کنترل می باشد. مدت زمان بهبود بعد از عمل جراحی از بیماری به بیمار دیگر متفاوت است.
پرتو درمانی : در این روش از اشعه X با انرژی بالای برای کشتن سلولهای سرطانی و کوچک نمودن اندازه تومور استفاده میشود. تولید اشعه می تواند خارج از بدن و بهوسیله ماشینهای خاص یا در داخل بدن و از طریق موادی که تولید کننده اشعه هستند، صورت گیرد. پرتو درمانی به تنهائی یا همراه با جراحی و شیمی درمانی انجام می گیرد.
عوارض جانبی پرتو درمانی : شایعترین عوارض جانبی پرتودرمانی شامل خستگی، واکنش پوستی در محل برخورد اشعه با پوست و کاهش اشتها می باشد. بعلاوه ممکن است این روش منجر به کاهش گلبولهای سفید خونی که از بدن در برابر عفونتها محافظت میکنند شود. بعضی از این عوارض قابل کنترل و قابل درمان هستند و در بسیاری از موارد این عوارض دائمی نمیباشند.
شیمی درمانی: این روش از داروها به منظور کشتن سلولهای سرطانی استفاده میشود. اکثر داروهای ضد سرطانی بصورت تزریق داخلی در بدن یا داخل عضلات مورد استفاده قرار می گیرند. اما بعضی دیگر نیز به فرم خوارکی قابل مصرف هستند. شیمی درمانی یک روش درمانی سیستمیک به حساب می آید به این معنا که دارو از طریق جریان خون به هر قسمتی از بدن می رود تا سلولهای سرطانی را بکشد. در این روش داروها به صورت دورهای تجویز می شوند. یعنی دوره درمانی با یک دوره استراحت ادامه می یابد و بعد از آن از نو دروه درمانی شروع میشود. در صورتیکه سلولهای سرطانی کبد را درگیر کرده باشند،می توان دارو را مستقیماً به شریانهای تغذیه کننده کبد تزریق نمود.
بعد از آنکه جراح تمامی سلولها و بافت سرطانی را از طریق جراحی برداشت، یک دوره شیمی درمانی نیز داده میشود تا سلولهای سرطانی باقیمانده نیز در صورت وجود از بین بروند. عوارض جانبی شیمی درمانی : داروهای شیمی درمانی معمولاً سلولهای با سرعت تکثیر بالا را مورد هدف قرار می دهند. از آنجایی که در بدن علاوه بر سلولهای سرطانی بافتهایی نظیر سلولهای خونی، بافت پوششی سیستم گوارشی و سلولهای فولیکول مو نیز از سرعت تکثیر بالایی برخوردار هستند، لذا ممکن است این بافتها نیز مورد هدف داروهای شیمی درمانی قرار بگیرد. در نتیجه عوارض جانبی شامل : عفونتها، خستگی، ریزش موی موقتی، زخمهای دهانی و یا سایر علایم است. از جمله مهمترین عوارض جانبی داروهای شیمی درمانی کاهش کلی سلولهای خونی می باشد. از آنجایی که داروهای شیمی درمانی مغز استخوان را به شدت تحت تأثیر قرار می دهند، ممکن است کم خونی (بصورت کاهش انرژی انجام کارها)، کاهش پلاکتهای خونی ( بصورت خونریزی) یا کاهش گلبولهای سفید ( بصورت افزایش استعداد ابتلا به عفونتها ) ایجاد شود. معمولاً همه کسانی که از این روش درمانی استفاده میکنند به تمامی این علائم مبتلا نمیشوند. به علاوه در طی دوره استراحت و بعد از قطع درمان تمامی این علایم برطرف می شوند.
درمانهای بیولوژیکی : در این روش، بدن به تنهایی در برابر سرطانها مقابله می کند. در این روش از موادی استفاده میشود که توسط بدن یا اینکه در آزمایشگاهها ساخته می شوند تا مکانیسمهای طبیعی دفاعی بدن در برابر بیماریها جهت دهی، تقویت و حفظ شوند. نام دیگر این روش ایمنی درمانی می باشد.
بررسی تاثیر آرامسازی در وضعیت تهوع، استفراغ و اضطراب ناشی از شیمی درمانی دربیماران سرطانی
شیمی درمانی به علت درمان و نیز تسكینی كه ایجاد می كند بعنوان یك روش اساسی درمان سرطان شناخته شده است شیمی درمانی با اینكه یك كیفیت درمانی مهم می باشد باعث اثرات جانبی جدی نیز می گردد. ناراحت كننده ترین اثرات جانبی آن تهوع و استفراغ می باشد. بطور معمول تكیه گاه اصلی درمان تهوع و استفراغ، استفاده از داروهای ضد استفراغ می باشد. اما این داروها در همه بیماران تحت شیمی درمانی موثر نیستند. بعلاوه، اغلب اثرات جانبی ناخواسته ایجاد كرده و در ضمن موجب افزایش هزینه های بستری شدن بیمار می گردند. هدف از این مطالعه تعیین تاثیر آرامسازی پیشرونده عضلانی (PMR) برروی تهوع و استفراغ ناشی از شیمی درمانی می باشد. در این پژوهش نیمه تجربی ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه خود گزارشی تهوع واستفراغ و پرسشنامه اضطراب آشكار و پنهان اسپیلبرگر (Spielberger) بوده است. پرسشنامه تهوع و استفراغ حاوی 8 بیانیه بوده كه با مقیاس لیكرت تنظیم شده و نمره های آن از 32-0 درجه بندی شده است. پرسشنامه اضطراب آشكار و پنهان اسپیلبرگر شامل 40 بیانیه در ارتباط با اهداف پژوهش بوده و نمره های آن از 80-20 درجه بندی شده است. در این بررسی تعداد 20 نفر از بیماران سرطانی كه برای اولین بار تحت شیمی درمانی قرار می گرفتند شركت داشتند كه به دو گروه 10 نفری مورد و شاهد تقسیم شده و مورد مطالعه قرار گرفتند. نمونه های گروه مورد علاوه بر مراقبت پرستاری روتین ،آموزش آرامسازی پیشرونده عضلانی دریافت كردند برای تجزیه وتحلیل داده های بدست آمده از آزمون آماری ویل كاكسون ومن ویتنی ونرم افزار كامپیوتری SPSS/WIN استفاده گردید. یافته های این پژوهش تاثیر PMR در وضعیت اضطراب آشكار را تایید كرد (001/0 = P ) اما تاثیر PMR دروضعیت اضطراب پنهان مورد تایید قرار نگرفت (1431/0 = P). در ضمن یافته های این پژوهش تاثیر PMR در وضعیت تهوع، استفراغ و استفراغ خشك نمونه ها را تایید نكرد. (753%= P) یافته های این پژوهش تاثیر PMR در وضعیت اضطراب آشكار را تایید كرد و این نتیجه با نتایج حاصل از مطالعات قبلی همخوانی دارد. در این پژوهش تاثیر PMR برروی اضطراب پنهان مورد تایید قرارنگرفت. شاید به این دلیل كه اضطراب پنهان بیشتر به ویژگی های شخصیتی فرد مربوط می شود و كمتر تحت تاثیر وضعیت سرطانی و شیمی درمانی قرار می گیرد. این نتیجه نیزبا نتایج مطالعات قبلی همخوانی دارد. یافته های این پژوهش تاثیر PMR در وضعیت تهوع، استفراغ و استفراغ خشك ناشی از شیمی درمانی را از نظر آماری تایید نكرد، اما با مقایسه میانگین نمرات دو گروه مورد و شاهد در زمان های مختلف پس از شروع شیمی درمانی و از نظر بالینی تاثیر مثبت PMR كاملا" مشهود است .










